Tăng huyết áp kéo dài, khó kiểm soát dù sử dụng 3 loại thuốc, khi đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, nam bệnh nhân được phát hiện có 4 động mạch thận, trong đó 3 nhánh hẹp gần như tắc hoàn toàn.

Tổn thương động mạch thận khiến huyết áp khó kiểm soát

Bệnh nhân N.V.N. (54 tuổi, ngụ xã Châu Thành, TP Cần Thơ) có tiền sử tăng huyết áp hơn 10 năm nhưng điều trị không liên tục, không theo dõi định kỳ. Trước đó, bệnh nhân đã được chẩn đoán suy tim. Khi tình trạng mệt mỏi kéo dài, gia đình đưa ông đến Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ cấp cứu.

Qua khai thác tiền sử, bệnh nhân cho biết đang sử dụng 3 loại thuốc hạ huyết áp nhưng huyết áp vẫn không ổn định.

Trước tình trạng này, các bác sĩ tại S.I.S Cần Thơ đánh giá, chỉ định xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân gây tăng huyết áp kéo dài. Kết quả cho thấy bệnh nhân có 4 động mạch thận, trong đó 3 nhánh bị hẹp gần như tắc hoàn toàn.

Theo ThS.BS Đặng Văn So Đa, Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, thông thường, mỗi người có một động mạch thận chính ở mỗi bên, đưa máu đến nuôi hai quả thận. Tuy nhiên, một số người có biến thể giải phẫu với nhiều động mạch thận hơn bình thường. Ở bệnh nhân này, đặc điểm giải phẫu nhiều nhánh mạch máu kết hợp với tình trạng hẹp nặng khiến việc đánh giá và điều trị cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

“Điểm đáng lưu ý không chỉ nằm ở việc bệnh nhân có 4 động mạch thận, mà còn ở chỗ 3 nhánh gần như tắc hoàn toàn. Đây có thể là yếu tố góp phần khiến tình trạng tăng huyết áp kéo dài, khó kiểm soát, trên nền bệnh nhân có tiền sử suy tim”, BS. So Đa cho biết thêm.

Can thiệp tái thông động mạch thận, huyết áp cải thiện sau 2 ngày

Sau khi xác định nguyên nhân và đánh giá tình trạng tổn thương, các bác sĩ đã lên phương án can thiệp tái thông động mạch thận cho bệnh nhân. Bệnh nhân được nong mạch và đặt stent nhằm khôi phục dòng máu qua các nhánh động mạch bị hẹp.

Sau 2 ngày can thiệp, huyết áp bệnh nhân dần ổn định hơn.

Theo ThS.BS Đặng Văn So Đa, đối với người tăng huyết áp lâu năm, khó kiểm soát bằng thuốc, việc xác định tổn thương nền, thay vì chỉ tập trung điều chỉnh thuốc, có thể giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn với tình trạng cụ thể của người bệnh.

Chia sẻ về quá trình điều trị của chồng, bà Nguyễn Kim Thi cho biết trước đó gia đình đã biết ông bị suy tim nặng, nhưng chưa biết tình trạng hẹp động mạch thận. Khi được bác sĩ giải thích về tổn thương mạch máu thận và nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng thận nếu bệnh kéo dài, gia đình rất lo lắng.

Chi phí điều trị ban đầu cũng là một trở ngại đối với gia đình làm nghề mua bán, điều kiện kinh tế không dư dả. Tuy nhiên, nhờ có bảo hiểm y tế (BHYT), phần lớn chi phí điều trị được quỹ BHYT chi trả, với số tiền gần 90 triệu đồng, giúp gia đình giảm đáng kể gánh nặng kinh tế.

Sau can thiệp, bà Thi nhận thấy chồng đỡ mệt, sức khỏe cải thiện hơn.

“Gia đình tôi cũng cảm ơn các bác sĩ, điều dưỡng đã chăm sóc cho chồng tôi từ lúc cấp cứu vì bệnh tim đến khi phát hiện và điều trị bệnh lý động mạch thận. Đặc biệt, tôi cảm ơn bác sĩ Đa đã tư vấn tận tình”, bà Thi nói.

Vì sao hẹp động mạch thận có thể khiến huyết áp tăng cao?

Động mạch thận có nhiệm vụ đưa máu đến nuôi thận. Khi động mạch bị hẹp đáng kể, lượng máu đến thận có thể giảm. Thận phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thống renin–angiotensin–aldosterone, làm co mạch và tăng giữ muối, nước, từ đó khiến huyết áp tăng cao.

Nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh có thể rơi vào vòng xoắn bệnh lý: huyết áp tăng gây tổn thương mạch máu và các cơ quan đích; trong khi tổn thương thận lại có thể khiến huyết áp càng khó kiểm soát.

“Khi các nhánh động mạch thận bị hẹp hoặc tắc, dù vẫn có thể tồn tại những vòng tuần hoàn bàng hệ, lượng máu cung cấp cho thận vẫn có nguy cơ suy giảm. Điều này có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, đồng thời kích hoạt các cơ chế làm tăng huyết áp và gây giữ muối, nước trong cơ thể”, BS. So Đa cho biết thêm.

Hệ quả không chỉ dừng lại ở thận. Tăng huyết áp kéo dài làm gia tăng gánh nặng cho tim, có thể dẫn đến nhiều biến chứng tim mạch, trong đó có suy tim.

Từ trường hợp này, ThS.BS Đặng Văn So Đa khuyến cáo người dân không nên chủ quan với tình trạng tăng huyết áp kéo dài, đặc biệt khi huyết áp khó kiểm soát dù đã sử dụng nhiều loại thuốc.

Một số dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá để xem xét khả năng tăng huyết áp thứ phát gồm: huyết áp đột ngột tăng trở lại sau thời gian được kiểm soát ổn định; huyết áp vẫn cao dù đã điều trị bằng nhiều loại thuốc phù hợp; chức năng thận suy giảm không rõ nguyên nhân; hoặc người bệnh có bệnh lý mạch máu ở những vị trí khác như động mạch cảnh hay động mạch ngoại biên.

Bên cạnh đó, người bệnh không nên tự ý tăng liều, đổi thuốc hoặc ngừng điều trị khi huyết áp chưa ổn định. Thay vào đó, cần tái khám để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá việc tuân thủ điều trị, điều chỉnh thuốc và tìm nguyên nhân nếu có dấu hiệu bất thường.

Kim Cương, ảnh: Đức Thịnh, Tuấn Anh