Đột quỵ xảy ra đột ngột, nhưng những tổn thương trong não có thể tiếp tục diễn tiến theo từng phút. Vì vậy, “giờ vàng” trong cấp cứu đột quỵ trở thành khoảng thời gian đặc biệt quan trọng, khi mỗi phút được rút ngắn đều có ý nghĩa với cơ hội phục hồi của người bệnh.

Một người đang sinh hoạt bình thường bỗng méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó. Phía sau những dấu hiệu ấy, não có thể đang đối mặt với tình trạng thiếu máu cấp tính.

Với đột quỵ thiếu máu não, một mạch máu bị tắc khiến máu và oxy khó đến được vùng não phía sau. Mỗi phút trôi qua, gần 2 triệu tế bào thần kinh bị hủy hoại. Vì vậy, cấp cứu càng sớm, cơ hội điều trị càng rộng.

BS.CKI Nguyễn Thanh Liêm – Phó Trưởng khoa Hồi sức Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ cho biết: Khi mạch máu não bị tắc, vùng não phía sau sẽ bị thiếu máu. Có những vùng đã tổn thương không thể hồi phục, nhưng xung quanh vẫn còn vùng não đang thiếu máu và có khả năng cứu được. Mục tiêu của chúng tôi là tái lập dòng máu càng sớm càng tốt để bảo vệ vùng não này.

Bước đầu tiên: xác định não đang gặp vấn đề gì

Khi người bệnh đến Bệnh viện Đa Khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, các bác sĩ nhanh chóng xác định đây là đột quỵ thiếu máu não hay xuất huyết não, vị trí tổn thương nằm ở đâu và mạch máu nào đang bị tắc.

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như CT não, CT mạch máu và trong những trường hợp phù hợp là CT tưới máu cung cấp những thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá tình trạng não và lựa chọn hướng điều trị. Tại Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, hệ thống CT Photon Counting với độ phân giải cao và khả năng cung cấp hình ảnh phổ, bản đồ iodine, góp phần mở rộng khả năng khai thác thông tin hình ảnh trong chẩn đoán.

BS.CKI Nguyễn Thanh Liêm chia sẻ: Trong cấp cứu đột quỵ, hình ảnh học rất quan trọng. Chúng tôi cần biết mạch máu có bị tắc hay không, tắc ở vị trí nào, vùng não tổn thương đến đâu và còn vùng não nào có khả năng cứu. Những thông tin này giúp ê-kíp đưa ra quyết định điều trị nhanh và chính xác hơn.

Khi nào dùng thuốc tiêu sợi huyết, khi nào phải lấy huyết khối?

Thời gian là yếu tố quan trọng quyết định việc người bệnh sẽ được áp dụng phương pháp điều trị nào:

• Thuốc tiêu sợi huyết (tPA): Thường được ưu tiên chỉ định trong 3 giờ đến 4,5 giờ đầu kể từ khi người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Thuốc giúp làm tan cục máu đông, khôi phục dòng máu chảy.
• Can thiệp lấy huyết khối cơ học: Với trường hợp tắc động mạch lớn, bác sĩ có thể đưa dụng cụ qua hệ thống mạch máu để gắp cục máu đông ra ngoài. Kỹ thuật này thường áp dụng tối ưu trong 6 giờ đầu.

Trong cấp cứu đột quỵ, chúng tôi không áp dụng một công thức chung cho tất cả bệnh nhân. Ê-kíp phải đánh giá cực kỳ nhanh từ thời điểm khởi phát, mức độ tổn thương trên hình ảnh học đến các bệnh lý nền đi kèm để xác định giải pháp tối ưu nhất. Dù dùng thuốc, can thiệp lấy huyết khối, mục tiêu tối thượng vẫn là tranh thủ từng giây để mở lại dòng máu, giữ lại tối đa chức năng vận động và ngôn ngữ cho người bệnh, bác sĩ Thanh Liêm nhấn mạnh.

“Quá giờ vàng” có phải hết cơ hội?

Bác sĩ Thanh Liêm cho biết: Không phải trường hợp nào vượt qua một mốc thời gian cũng đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn cơ hội điều trị. Một số bệnh nhân phù hợp vẫn có thể được lựa chọn điều trị trong cửa sổ thời gian kéo dài dựa trên tình trạng lâm sàng và hình ảnh não.

Tuy vậy, điều này không nên trở thành lý do để gia đình chờ đợi.

Đừng cố xác định ở nhà xem có phải đột quỵ hay không. Khi thấy người thân đột ngột méo miệng, yếu tay chân, nói khó hoặc có biểu hiện bất thường về thần kinh, hãy đưa bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Mỗi phút đều rất quý, bác sĩ Liêm khuyến cáo.

Đằng sau hai chữ “giờ vàng” là một cuộc chạy đua để giữ lại những phần não vẫn còn cơ hội được cứu. Và trong cuộc chạy đua ấy, điều người nhà có thể làm nhanh nhất chính là đưa bệnh nhân đến bệnh viện.

Huỳnh Anh, ảnh: Tuấn Anh